Stel dat een bedrijf een zonnepark bouwt omdat dit commercieel aantrekkelijk is en zonder carbon credits ook winstgevend zou zijn. Moet dat project dan carbon credits kunnen ontvangen én verkopen aan bedrijven die hun resterende uitstoot willen compenseren? Voor de meeste mensen voelt het antwoord intuïtief aan: waarschijnlijk niet.

Toch raakt deze vraag aan één van de belangrijkste principes binnen de vrijwillige koolstofmarkt: additionaliteit. Additionaliteit bepaalt of een klimaatproject daadwerkelijk extra klimaatimpact realiseert, of dat de emissiereductie ook zonder carbon credits zou hebben plaatsgevonden. Het begrip vormt daarmee de basis van vrijwel iedere carbon credit die vandaag wordt uitgegeven.

Een klimaatproject is additioneel wanneer de gerealiseerde emissiereductie of CO2-verwijdering niet zou hebben plaatsgevonden zonder de inkomsten uit carbon credits. Met andere woorden: de carbon credits maken het project mogelijk of versnellen de uitvoering ervan.

Wanneer een project ook zonder carbon credits een sluitende business case heeft of vanuit wetgeving al verplicht is, is de klimaatimpact niet additioneel. In dat geval financieren kopers van carbon credits geen extra klimaatwinst, maar een activiteit die toch al zou plaatsvinden.

Daarom wordt additionaliteit vaak gezien als één van de belangrijkste kwaliteitscriteria binnen de vrijwillige koolstofmarkt.

Carbon credits worden gekocht omdat organisaties verantwoordelijkheid willen nemen voor uitstoot die zij vandaag nog niet kunnen vermijden. Door te investeren in carbon credits ondersteunen zij klimaatprojecten die emissies reduceren of CO2 uit de atmosfeer verwijderen.Dat werkt alleen wanneer de onderliggende klimaatimpact daadwerkelijk extra is.

Stel dat een project jaarlijks 10.000 ton CO2-uitstoot vermindert. Op basis van deze emissiereductie genereert het project carbon credits, die vervolgens worden verkocht aan bedrijven die hun resterende uitstoot willen compenseren. Als die emissiereductie ook zonder carbon credits zou hebben plaatsgevonden, dan creëert de aankoop van deze credits geen extra klimaatwinst. De emissiereductie was immers al gepland of economisch aantrekkelijk genoeg om zelfstandig uitgevoerd te worden.

 Onder aan de streep verandert er dan niets aan de hoeveelheid CO2 die wereldwijd wordt gereduceerd of verwijderd. Een organisatie denkt haar uitstoot te compenseren, terwijl er feitelijk geen extra impact plaatsvindt. Je zou kunnen zeggen dat carbon credits in dat geval hun functie als financieringsmechanisme voor klimaatoplossingen verliezen en uiteindelijk niet veel meer zijn dan handel in lucht.

Juist daarom is additionaliteit zo belangrijk binnen de vrijwillige koolstofmarkt. Carbon credits zijn immers bedoeld om projecten mogelijk te maken die zonder de inkomsten uit credits niet of veel moeilijker van de grond zouden komen.

Dat klinkt eenvoudiger dan het in de praktijk is. Niemand kan immers rechtstreeks bewijzen wat er zou zijn gebeurd als carbon credits niet hadden bestaan. Daarom werken standaarden zoals Verra, Gold Standard, Puro.earth en SNK met verschillende toetsen om additionaliteit aannemelijk te maken. Hierbij wordt bijvoorbeeld gekeken naar:

• financiële barrières;

• technische barrières;

• wettelijke verplichtingen;

• gangbare marktpraktijken

Daarbij wordt gekeken naar verschillende vormen van additionaliteit. Wanneer een activiteit bijvoorbeeld al wettelijk verplicht is, zal deze doorgaans niet als additioneel worden beschouwd. Hetzelfde geldt vaak voor technieken of werkwijzen die al breed worden toegepast en als gangbare praktijk worden gezien binnen een sector. Wanneer bijvoorbeeld vrijwel alle bedrijven in een sector een bepaalde maatregel al toepassen, is het moeilijker om aan te tonen dat een project daadwerkelijk extra klimaatimpact realiseert via carbon credits.

Ook kan worden onderzocht of een project zonder inkomsten uit carbon credits al een sluitende business case heeft. Wanneer een project economisch aantrekkelijk genoeg is om zelfstandig gerealiseerd te worden, kan dat een aanwijzing zijn dat carbon credits niet noodzakelijk zijn voor de uitvoering.

Hoe meer aanwijzingen er zijn dat een project niet verplicht is, nog niet gangbaar is én ondersteuning nodig heeft om gerealiseerd te worden, hoe sterker de additionaliteitscase doorgaans wordt beoordeeld.

De afgelopen jaren is additionaliteit een belangrijk onderwerp geworden binnen de vrijwillige koolstofmarkt. Dat komt mede doordat verschillende projecttypen onder vuur zijn komen te liggen in de media en door onderzoeken van wetenschappers, journalisten en rating agencies. Daarbij werd regelmatig de vraag gesteld of bepaalde emissiereducties daadwerkelijk afhankelijk waren van inkomsten uit carbon credits.

Zo wordt bij sommige zonne- en waterkrachtprojecten de vraag gesteld of deze projecten niet ook zonder inkomsten uit carbon credits zouden zijn gerealiseerd. In veel landen zijn dergelijke technologieën immers al economisch aantrekkelijk geworden of worden zij op andere manieren gestimuleerd.

Tegelijkertijd ontstaan voortdurend nieuwe klimaatoplossingen die juist wel sterk afhankelijk zijn van aanvullende financiering. Denk bijvoorbeeld aan biochar, Direct Air Capture of circulaire innovaties die door de concurrentie met primaire grondstoffen moeilijk van de grond komen.

Juist doordat organisaties vrijwillig investeren in carbon credits, willen zij er zeker van zijn dat hun investering daadwerkelijk extra klimaatimpact realiseert. Bedrijven willen verantwoordelijkheid nemen voor hun resterende uitstoot, maar tegelijkertijd voorkomen dat zij worden geassocieerd met projecten waarvan de klimaatimpact ter discussie staat.

Daarom staat additionaliteit vandaag centraler dan ooit in discussies over projectkwaliteit, integriteit en greenwashingrisico's binnen de vrijwillige koolstofmarkt. Voor veel kopers is de vraag inmiddels niet alleen hoeveel CO2 een project voorkomt of verwijdert, maar vooral of die klimaatimpact zonder carbon credits ook zou hebben plaatsgevonden.

Nee. Een project kan een zeer grote klimaatimpact hebben en tegelijkertijd een zwakke additionaliteitscase. Andersom kan een relatief klein project juist zeer additioneel zijn. Additionaliteit zegt dus niet hoeveel CO2 wordt vermeden of verwijderd. Het zegt iets over de vraag of die klimaatimpact daadwerkelijk afhankelijk is van inkomsten uit carbon credits. Daarom kijken professionele kopers meestal niet alleen naar additionaliteit, maar ook naar factoren zoals:

• emissiereductie of CO2-verwijdering;

• permanentie (opslagduur);

• verificatie;

• monitoring;

• biodiversiteit;

• sociale impact.

Additionaliteit is daarmee een belangrijk kwaliteitscriterium, maar zeker niet het enige.

De vrijwillige koolstofmarkt ontwikkelt zich snel. Organisaties stellen steeds hogere eisen aan de kwaliteit van carbon credits en vragen steeds vaker om onafhankelijke beoordelingen van projecten. Juist in die ontwikkeling blijft additionaliteit een centraal begrip.

Wanneer organisaties carbon credits aankopen, willen zij zekerheid dat hun investering daadwerkelijk bijdraagt aan extra klimaatimpact. Additionaliteit vormt daarvoor één van de belangrijkste bouwstenen.

Het verklaart ook waarom projecten met vergelijkbare emissiereducties soms heel verschillend worden beoordeeld. De vraag is namelijk niet alleen hoeveel CO2 wordt bespaard of verwijderd, maar ook of die klimaatimpact zonder carbonfinanciering zou hebben plaatsgevonden.

Voor organisaties die carbon credits willen inzetten, is additionaliteit een belangrijk aandachtspunt bij de selectie van projecten. Het is verstandig om te kijken naar:

• de gebruikte certificeringsstandaard;

• de additionaliteitsanalyse van het project;

• onafhankelijke ratings;

• de financiële en technische context waarin het project opereert.

Een carbon credit vertegenwoordigt uiteindelijk meer dan één ton CO2. De onderliggende vraag is of die ton CO2 daadwerkelijk extra klimaatimpact vertegenwoordigt.

Dat is precies waar additionaliteit over gaat.